We meten steeds meer van onze gezondheid. Van hartslag en stressniveau tot slaapduur en herstel: smartwatches en andere wearables geven ons dagelijks inzicht in ons lichaam. Maar wat als die gegevens ons juist ongerust maken? Onderzoekers waarschuwen voor orthosomnia: een verschijnsel waarbij de zoektocht naar de perfecte slaapscore het slapen juist moeilijker kan maken.
Wanneer slaap meten een obsessie wordt
Je wordt wakker, voelt je uitgerust en begint vol energie aan de dag. Totdat je op je smartwatch kijkt. Je slaapscore is laag, je hebt nauwelijks diepe slaap gehad en volgens je horloge ben je onvoldoende hersteld. Plotseling vraag je je af of je eigenlijk wel zo goed hebt geslapen.
Het klinkt misschien onschuldig, maar onderzoekers signaleren al langer dat slaaptrackers ook een ongewenst effect kunnen hebben.
In 2017 introduceerden Amerikaanse slaaponderzoekers de term orthosomnia. Hiermee beschrijven ze mensen die zo gefocust raken op het verbeteren van hun slaapgegevens dat die zoektocht juist leidt tot zorgen, stress en slaapproblemen.
Het opvallende? De technologie die bedoeld is om onze gezondheid te verbeteren, kan daarmee soms het tegenovergestelde bereiken.
Hoe betrouwbaar is je slaapscore eigenlijk?
Moderne smartwatches en slimme ringen kunnen indrukwekkend veel meten. Ze registreren onder andere beweging, hartslag en hartslagvariabiliteit (HRV). Met behulp van algoritmes schatten ze vervolgens hoeveel tijd je doorbrengt in verschillende slaapfasen.
Maar een smartwatch meet niet rechtstreeks wat er in je hersenen gebeurt tijdens het slapen. De verdeling tussen lichte slaap, diepe slaap en remslaap blijft daarom een schatting.
Ook de American Academy of Sleep Medicine benadrukt dat consumentenapparaten nuttige inzichten kunnen bieden, maar geen vervanging zijn voor professioneel slaaponderzoek. Bovendien verschilt de nauwkeurigheid per apparaat en gebruikte technologie.
Een lage slaapscore betekent dus niet automatisch dat je slecht hebt geslapen.
Je smartwatch beïnvloedt ook hoe je je voelt
Er speelt nog iets interessants. Onze verwachtingen hebben invloed op hoe we ons voelen. Dit wordt onder andere in verband gebracht met het placebo- en nocebo-effect.
Een positieve slaapscore kan je het vertrouwen geven dat je goed uitgerust bent. Een negatieve score kan juist twijfel oproepen, zelfs wanneer je je aanvankelijk prima voelde.
Slaapexpert Floris Wouterson waarschuwde onlangs voor deze ontwikkeling. Volgens hem is het belangrijk om niet blind te vertrouwen op één getal. Vooral HRV, een populaire indicator voor herstel, kan sterk variëren door factoren zoals stress, leeftijd, inspanning en individuele verschillen.
Het gaat daarom niet alleen om wat een wearable meet, maar ook om hoe we die informatie interpreteren.
Van gezondheidsinzicht naar gezondheidsstress
Dat betekent niet dat slaaptrackers geen waarde hebben. Integendeel. Ze kunnen helpen om patronen te herkennen en bewuster om te gaan met slaapgewoonten.
Zo kun je bijvoorbeeld ontdekken dat je na een avond alcohol minder goed slaapt, of dat regelmatige bedtijden samengaan met een betere nachtrust.
De uitdaging ontstaat wanneer cijfers belangrijker worden dan je eigen ervaring. Wie iedere ochtend zijn slaapscore controleert en voortdurend probeert deze te verbeteren, kan onbedoeld extra druk creëren rondom iets wat juist ontspanning vraagt.
Slimme technologie vraagt om slim gebruik
De opkomst van orthosomnia raakt aan een bredere ontwikkeling binnen digitale gezondheid. We beschikken over steeds meer persoonlijke gezondheidsdata, maar meer informatie betekent niet automatisch meer gezondheidswinst.
De echte waarde van wearables zit niet alleen in het verzamelen van gegevens, maar vooral in het begrijpelijk en verantwoord gebruiken ervan.
Daar ligt ook een uitdaging voor ontwikkelaars van gezondheidstechnologie. Hoe ontwerp je toepassingen die gebruikers ondersteunen zonder onnodige onrust te veroorzaken? En hoe zorg je ervoor dat algoritmes niet alleen nauwkeurige, maar ook betekenisvolle informatie geven?
Voor gebruikers geldt ondertussen een eenvoudige les: kijk vooral naar ontwikkelingen over langere tijd en blijf luisteren naar je eigen lichaam. Ervaar je aanhoudende slaapproblemen of vermoeidheid, dan is het verstandig om dit met een zorgprofessional te bespreken, ongeacht wat je wearable aangeeft.
Want uiteindelijk is niet de perfecte slaapscore het doel, maar een goede nachtrust. En die laat zich niet altijd in cijfers vangen.
Bron: Orthosomia, AASM, Flors Wouterson
wellicht ook interessant
Plaats een Reactie
Meepraten?Draag gerust bij!